Alternative low-bandwidth version Skip to main content

Téamh Tobann Strataisféarach (SSW) - Eanáir 2021

Leis an gClíomeolaí Paul Moore

Is guairneán rothlach d’aer fuar atá go hard sa strataisféar os cionn réigiún polach é guairneán polach strataisféarach (SPV). Foirmítear an guairneán seo gach geimhreadh sa Leathsféar Thuaidh agus tá tionchar suntasach ag neart SPV an Leathsféir Thuaidh ar phatrúin aimsire lár-domhanleithid an Leathsféir Thuaidh. Nuair a bhíonn staid láidir shiméadrach luaite leis an SPV, cabhraíonn sé le móiminteam aniar a choimeád sa trópaisféar os cionn na réigiún polach agus ag lár-domhanleithead, rud is cúis lenár ngnáthphatrún geimhridh de scairdsruth láidir thiar-thoir an Atlantaigh Thuaidh, rud is cúis le stoirmeacha agus frontaí aimsire os cionn na hÉireann ón iarthar agus ón iardheisceart agus an aimsir a choimeád séimh agus fliuch. Nuair a bhíonn an SPV lagaithe nó i staid neamhshiméadrach, d’fhéadfadh go mbeadh sé mar bhonn le scairdsruth lagaithe níos cosúla le habhainn lúbach le hArd bhrú ag forbairt inár réigiún, rud a d’fhéadfadh a bheith mar bhonn le haimsir níos fuaire agus níos tirime.
Nuair a chuirtear isteach ar SPV lagaithe, d’fhéadfadh go dtarlódh an rud ar a dtugtar teagmhas Téamh Tobann Strataisféarach (SSW), a thagraíonn d’aisiompú gaotha criosacha sa Strataisféar ón iarthar go dtír an t-oirthear, i dteannta le léim thapa ar theochtaí sa strataisféar polach geimhridh a bhíonn mar bhonn le briseadh síos iomlán an SPV. Anois glactar leis gur tharla SSW nuair a aisiompaíonn an mheánghaoth chriosach (ZW) ag 60°N agus 10hPa (thart ar 30km ard) go dtí gaoth anoir. De ghnáth bíonn tionchar suntasach ag teagmhas SSW ar na patrúin aimsire trópaisféaracha ag lár-domhanleithid. I ndiaidh SSW, d’fhéadfadh go n-athródh an scairdscruth trópaisféarach i dtreo an mheánchiorcail agus go mbeadh dálaí fuara le brath os cionn thuaisceart na hEorpa agus go mairfeadh na tionchair seo go ceann i bhfad. Tá gach SSW difriúil agus ní bhíonn ach níos lú ná leath díobh mar bhonn le dálaí níos fuaire in Éirinn. Mar shampla, bhí an SSW a taifeadadh i mí Feabhra 2018 mar bhonn leis an ‘beast from the east’ agus stoirm Emma, ach ní raibh tionchar ar bith ag an SSW a taifeadadh in Eanáir 2019 ar an tír seo, de bhrí nár shroich na gaotha anoir an trópaisféar ón strataisféar. Tá tuilleadh eolais maidir le teagmhas SSW 2018 le fáil i dtuarascáil maidir le Stoirm Emma
Stoirm Emma anseo.

An staid reatha agus réamhaisnéis SPV

Bhí an SPV faoi bhun na meánláidreachta le haghaidh fhormhór mhí na Nollag 2020 (líne bhándearg—painéal thíos ar chlé) agus de réir na réamhaisnéise leanfaidh sé ag lagú (líne oráiste –painéal thíos ar chlé) go dtí faoi bhun náid m/s, a chiallaíonn go n-athróidh sé ón taobh thiar go dtí an taobh thoir. Is fianaise é seo ar SSW teicniúil. Bhí na meánghaotha criosacha ag bun an strataisféir ag leibhéil an-íseal freisin (líne bhándearg— an painéal thíos ar dheis), agus de réir na réamhaisnéise leanfaidh siad ag laghdú go dtí leibhéil nach bhfacthas riamh roimhe seo as seo go ceann seachtaine (líne oráiste– an painéal thíos ar dheis). Chuir sé sin le, agus tá sé ag cur go leanúnach le bac a chur ar na córais ardbhrú a tugadh faoi deara inár réigiún le déanaí. Cabhraíonn an ganntanas móimintim ón iarthar ag íochtar an strataisféir le scairdsruth an Atlantaigh Thuaidh a mhoilliú sa trópaisféar rud is cúis le córas atá ag lúbadh cosúil le habhainn, ón tuaisceart go dtí an deisceart, a mbíonn patrún níos blocáilte sna lár-domhanleithid dá bharr. https:// acdext.gsfc.nasa.gov/Data_services/met/ann_data.html#ncep_clim_stats_nh

Tá eolas maidir leis an aisiompú seo le fáil sna cairteacha thíos. Taispeántar an mheánghaoth chriosach, agus baineann meánfhigiúirí an domhain le gach líne dhomhanleithid. Is ag tagairt do ghaotha aniar atá na dathanna oráiste agus dearg agus do ghaotha anoir atá na línte gorma, agus is ag tagairt don luach m/s atá na huimhreacha ar gach comhrian. Is ag tagairt do dhomhanleithead atá na luachanna ar an x-ais, agus ciallaíonn EQ an Meánchiorcal. Is ag tagairt don airde in hPa atá na luachanna ar an y-ais. Mar shampla, tá 10 hPa thart ar 30km ar airde agus sa strataisféar, agus tá 200 hPa thart ar 10km ar airde agus tá sé ag barr an trópaisféir. Ar an 29 Nollaig 2020 (an painéal thíos ar chlé) bhí na gaotha criosacha a bhí go hard sa strataisféar idir 60 agus 90N, suite idir 20 agus 60 m/s siar agus bhí an scairdsruth fothrópaiceach, ag 30N agus airde 200hPa suite siar ag 40m/s. Léirítear sa réamhaisnéis le haghaidh an 5 Eanáir 2021 (an painéal thíos ar dheis) go bhfuil na gaotha strataisféaracha polacha aisiompaithe go dtí idir 20 agus 40 m/s, ar an taobh thoir, agus go bhfuil siad ag tosú ag dul i dtreo an strataisféir íochtair. Tá an meánfhigiúr atá luaite leis an scairdsruth fothrópaiceach ar fud an domhain cothrom le 50 m/s. https://www.geo.fu-berlin.de/en/met/ag/strat/produkte/winterdiagnostics/index.html

Sna cairteacha thíos, ag breathnú ar chúrsaí ón leathsféar thuaidh, ag leibhéal airde 10 hPa (ag na hamanna céanna atá luaite thuas) tá na teochtaí á léiriú trí dhathanna; tá na luachanna °C ar chlé agus tá an airde gheophoitéinsil léirithe trí chomhrianta. Ar an 29 Nollaig 2020 (an painéal thíos ar chlé), tá an guairneán polach atá lagaithe cheana féin, le lagbhrú ag an lár díreach siar ó thuaidh de Chríoch Lochlann, timpeallaithe ag comhrianta airde dlútha ar fianaise iad ar na gaotha láidre aniar atá ag rothlú ar tuathal mórthimpeall ar an nguairneán. Ag an bpointe sin bhí an ZW cothrom le 25.2 m/s agus tá sé le feiceáil ag íochtar na cairte. Tá fianaise ar théamh láidir le tabhairt faoi deara os cionn na Sibéire cheana féin, atá marcáilte i ndath dearg. Ar an gcairt réamhaisnéise le haghaidh an 5 Eanáir 2021 (an painéal thíos ar dheis) tá fianaise le fáil ar ghluaiseacht an téimh agus ar an ardbhrú gaolmhar agus tá sé ag dul i bhfeidhm ar an nguairneán polach, á bhrú níos faide ón bpol thuaidh agus á scoilteadh beagnach. De réir mar a ghluaiseann an t-ardbhrú seo isteach os cionn an phoil thuaidh, athraíonn an ZW níos mó ón taobh thiar go dtí an taobh thoir. Tá an ZW aisiompaithe faoin tráth seo, agus is fianaise air sin an -3.2 m/s ag íochtar na cairte.

Níl aon chinnteacht ag baint leis an tionchar a bheidh aige seo ar ár n-aimsir sna seachtainí amach romhainn de bhrí go bhfuil cúrsaí aimsire blocáilte faoi láthair. D’fhéadfadh sé dlús a chur leis an móiminteam iartharach inár réigiún, ar bhonn sealadach ar a laghad, de réir mar a bhrúitear an SPV os cionn Chríoch Lochlann, rud a bheadh mar bhonn le scairdsruth níos láidre ón Atlantach Thuaidh, rud a bheadh mar bhonn le patrún aimsire geimhridh mar a bheifí ag súil leis in Éirinn. Chomh maith leis sin, d’fhéadfadh sé an cúrsa aimsire blocáilte ag domhanleithead ard a fhadú agus a threisiú rud a bheadh mar bhonn le haermhaiseanna polacha fuara ag dul ó dheas i dtreo thuaisceart na hEorpa nó áiteanna eile ag lár domhanleithid.

Réamhaisnéis Mhíosúil Aimsire

Tá réamhaisnéisí míosúla á n-eisiúint ag Met Éireann faoi dhó sa tseachtain anois, ag 5pm gach Máirt agus Aoine, ón 5 Eanáir ar aghaidh. Beidh an réamhaisnéis ar fáil anseo sa roghchláir Réamhaisnéise. Tagraítear sna réamhaisnéisí míosúla do raon ama idir 10 agus 40 lá amach romhainn agus is ionann é sin i ndáiríre agus raon fo-shéasúrach nó raon sínte. Is amscála de idir réamhaisnéis meánraoin (10-lá)* agus réamhaisnéis shéasúrtha (3 mhí) atá i gceist.

You are here: