Foilsithe Dé Máirt an 5 Nollaig 2023
Inniu, d’fhoilsigh an EDM an tuarascáil ar Staid na hAeráide 2011-2020 ina ndéantar scrúdú ar an aeráid dhomhanda do na deich mbliana agus ina gcuirtear i gcomhthéacs aeráide níos fadtéarmaí í.
Déantar cur síos sa tuarascáil ar na hathruithe aeráide a breathnaíodh agus ar an gcaoi a bhfuil sé seo difriúil ó na blianta roimhe seo. Cosúil le Tuarascálacha Bliantúla an EDM ar Staid na hAeráide Domhanda, comhcheanglaíonn an tuarascáil dheichbhliantúil ionchur ó na Seirbhísí Náisiúnta Meitéareolaíochta agus Hidreolaíochta (lena n-áirítear ó Met Éireann), ionaid aeráide réigiúnacha, comhpháirtithe na Náisiún Aontaithe agus eolaithe aeráide mór le rá.
“Tá ár n-aigéan ag téamh níos tapúla agus níos tapúla agus tá ráta ardaithe leibhéal na farraige beagnach dúbailte laistigh de ghlúin amháin. Táimid ag cailleadh an rása chun ár n-oighearshruthanna agus ár n-oighearchlúideacha atá ag leá a shábháil,,” a dúirt Ard-Rúnaí EDM, an tOllamh Petteri Taalas..
Tugtar breac-chuntas sna pointí seo a leanas ar phríomhthorthaí Thuarascáil Dhomhanda an EDM agus tuilleadh sonraí aeráide faoi na torthaí d’Éirinn.
Tuarascáil EDM ar Staid na hAeráide 2011-2020 – Príomhthorthaí
- Ba iad na deich mbliana is teo ar taifead le corrlach soiléir don talamh agus don aigéan araon.
- Bhí meánteocht an domhain don tréimhse 2011-2020 1.10 ± 0.12 °C os cionn an mheáin 1850-1900. Tá sé seo bunaithe ar mheán sé thacar sonraí a úsáideann EDM. Mapáiltear i bhFíor 1 thíos aimhrialtachtaí 2011-2020 (meán 1981-2010) ar fud an domhain.
- Bhí na sé bliana is teo ar taifead ar fud an domhain idir 2015 agus 2020.
- Bhí gach deich mbliana i ndiaidh a chéile ó na 1990idí níos teo ná na blianta roimhe sin.
- Ba iad na blianta is teo de na deich mbliana ná 2016, mar gheall ar imeacht láidir El Niño, agus 2020.
- Thuairiscigh níos mó tíortha teochtaí arda ná in aon tacar deichbhliantúil eile.
- Caillteanas oighearshrutha agus oighearchlúide nach bhfacthas riamh.
- Luasghéaraíonn ardú leibhéal na farraige.
- Déanann teas agus aigéadú aigéin dochar d’éiceachórais mhuirí.
- Baineann adhaimsir an bonn d’fhorbairt inbhuanaithe.
- Ciseal ózóin ar an mbóthar chun téarnaimh.
- Fuarthas i mbeagnach gach staidéar a rinneadh in 2011-2020 ar theas gur mhéadaigh an teas foircneach go suntasach mar gheall ar athrú aeráide antrapaigineach.
Teochtaí na hÉireann 2011-2020 – Príomhthorthaí
Dar le Ceann Seirbhísí Aeráide Met Éireann, Keith Lambkin, “ Tá deich mbliana shuntasacha caite ag Éirinn mar gheall ar threocht an téimh dhomhanda. Cé go bhfuil téamh na hÉireann ag teacht leis an treocht dhomhanda, níl sé díreach mar an gcéanna. De réir mar a théann an pláinéad go difriúil i réigiúin éagsúla, tá sé ríthábhachtach go leanfaimid orainn ag breathnú, ag déanamh monatóireachta agus meastúchán ar an téamh seo de réir mar a bhaineann sé le hÉirinn.”
- Ba iad 2011-2020 na deich mbliana is teo riamh d’Éirinn chomh maith, níos teo ar éigin ná 2001-2010, na deich mbliana is teo roimhe sin. Féach fíor 2 thíos, a léiríonn an mheánteocht dheichbhliantúil in Éirinn idir 1901 agus 2020.
- Ba é meánteocht na hÉireann don tréimhse 2011-2020 ná 10.26 ± 0.22 °C bunaithe ar mheán tacar sonraí ó chúig stáisiún ar fud na hÉireann agus bhí sé 0.66 °C os cionn mheán bliantúil an 20ú haois (1901-2000).
- Bhí leath de na sé bliana is teo (idir 1901 agus 2020, an dá mhí sin san áireamh) ó 2005 i leith.
- Bhí gach deich mbliana as a chéile ó 1991 i leith níos teo ná na blianta roimhe sin.
- Ba iad na blianta ba theo de na deich mbliana ná 2017 agus 2014.
- Dé Domhnaigh an 1 Samhain 2015, breathnaíodh an teocht aeir laethúil is airde riamh i mí na Samhna ag Dooks, Co. Chiarraí le 20.1 °C, a bhí 7.9 °C os cionn a mheáin fhadtéarmaigh do mhí na Samhna 1991-2020.
Fíor 2. Teochtaí Fadtéarmacha Oileán na hÉireann (°C) 1901-2020 le líne threochta líneach a léiríonn aeráid na hÉireann atá ag éirí níos teo.
Fíor 3. Léarscáil EDM. Ag thart ar 1.10° os cionn an mheáin réamhthionsclaíoch (1850-1900), ba iad na deich mbliana ba theo riamh é, le corrlach soiléir.
Nótaí:
- Léigh tuilleadh ag Méadú suntasach ar ráta agus tionchar an athraithe aeráide in 2011-2020 (5 Nollaig 2023).
- Léigh tuilleadh faoi na rudaí a bhfuiltear ag súil linn don bhliain 2023 ag Staid Shealadach Aeráid na hÉireann go dtí seo..
Teagmháil EDM: Clare Nullis, Oifigeach na Meán media@wmo.int, Cell: +41 79 709 13 97
Media enquiries: media@met.ie
Climate enquiries: enquiries@met.ie